IV - Tuyển dịch thiên thứ tư:  HIẾU HẠNH

1A.

Nguyên văn:

子曰：身体发肤，受之父母，不敢毁伤，孝之始也。立身行道，扬名于后世，以显父母，孝之终也。

孝之事亲，居则致其敬，养则致其乐，病则致其忧，丧则致其哀，祭则致其严。

故人不爱其亲而爱他人者，谓之悖德；不敬其亲而敬他人者，谓之悖礼。

君子之事亲孝，故忠可移于君；事兄弟，故顺可移于长；居家理，故治可移于官, 是以行成于内而名立于後世矣。

B.

Giải nghĩa

Khổng Tử nói:  Thân thể tóc da là thứ nhận của cha mẹ, không dám làm tổn thương, đó là bắt đầu lòng hiếu thảo vậy.  Lập thân, làm đều đúng đạo, nêu tiếng tăm cho đời sau để làm vẻ vang cha mẹ là phần cuối của nết hiếu thảo vậy.

Con hiếu thờ cha me, cư xử phải hết mực cung kính, nuôi nấng phải hết mực vui vẻ, bệnh hoạn, phải hết mực lo lắng, lễ tang phải hết mực nghiêm túc.

Thế cho nên, kẻ không yêu mến người thân mà yêu mến người khác gọi là phản bội đạo đức, kẻ không tôn kính người thân mà tôn kính người khác gọi là phản bội lễ giáo.

Bậc quân tử phụng sự người thân hiếu thảo nên dời thành lòng trung với vua, phụng sự anh kính nhường nên dời thành lòng hòa thuận với người lớn hơn, ở nhà biết xử lý đúng nên cách quản lý dời đến việc quan, như vậy là lấy cái nết hình thành ở trong nhà mà tiếng tăm lập nên ở đời sau vậy.

C.

Diễn ca:

Thân thể tóc da,
Cha mẹ cho ta.
Giữ sao lành lặn,
Hiếu thảo đấy mà!
Lớn lên giữa đời,
Danh tiếng vang xa.
Vẻ vang cha mẹ,
Cư xử nết na.
Phụng dưỡng vui vẻ,
Ốm đau xót xa.
Cúng tế nghiêm túc,
Bi ai tang ma...
Nếu yêu thiên hạ,
Hơn yêu mẹ cha.
Ấy là lỗi đạo,
Bất hiếu tối đa.
Nếu kính thiên hạ,
Hơn kính mẹ cha.
Ấy là trái lễ,
Rất đáng rầy la.
Làm con có hiếu,
Thờ vua mới trung.
Làm em nhường kính,
Mới trọng bề trên.
Việc nhà đúng đạo,
Việc quan mới nên.
Cư xử trọn vẹn,
Danh tiếng vang rền...

2A.

Nguyên văn:

父母在，不远游，游必有方。

父母之年不可不知也。一则以喜，一则以惧。

父在观其志，父没观其行。三年无改于父之道，可谓孝矣。

B.

Giải nghĩa:

Khổng Tử nói:  Cha mẹ còn sống, con không nên đi chơi xa, nếu đi chơi phải có hướng cụ thể.

Tuổi của cha mẹ, con không thể không biết, một là để mừng, một là để sợ.

Cha còn sống, xem chí cha, cha mất, xem đức hạnh cha, ba năm không đổi đường lối của cha, có thể gọi là hiếu vậy.

C.

Diễn ca:

Cha mẹ còn sống trên đời,
Phận con chớ có đi chơi mọi miền.
Nếu đi chơi có việc riêng,
Phải lưu địa chỉ, đỡ phiền mẹ cha.
Biết tuổi tác cha mẹ già,
Một là mừng rỡ, một là lo âu.
Cha còn, xem chí cao sâu,
Cha mất, xem nết bấy lâu cho tường.
Cư tang vẫn nhớ luôn luôn,
Thế là hiếu thảo, vẹn đường làm con.

3A.

Nguyên văn:

太公曰：孝于亲，子亦孝之。身既不孝，子何孝焉？孝顺还生孝顺子，忤逆还生忤逆儿。不信但看檐头水，点点滴滴不差移。

B.

Dịch nghĩa:

Thái Công nói:  Hiếu thảo với song thân, con cũng hiếu thảo với mình.  Bản thân mình đã không hiếu thảo, con làm sao hiếu thảo cho được?  Hiếu thuận lại sinh con hiếu thuận, ngỗ nghịch lại sinh đứa ngỗ nghịch.  Không tin hãy xem nước đầu thềm, nhỏ giọt, nhỏ giọt chẳng sai chệch.

C.

Diễn ca:

Cha mẹ hiếu với ông bà,
Ắt con hiếu với mẹ cha sau nầy.
Cha mẹ bất hiếu thì gay,
Mong gì con cháu sau này hiếu cho?
Ðời này ăn ở so đo,
Ðời sau y hệt, chẳng lo sai lề.
Nước đầu thềm nhỏ một bề,
Giọt sau giọt trước chẳng hề chệch nhau.

4A.

Nguyên văn:

孟子曰：世俗所谓不孝者五：惰其四支，不顾父母之养，一不孝也；博弈好饮酒，不顾父母之养，二不孝也；好货财，私妻子，不顾父母之养，三不孝也；从耳目之欲，以为父母戮，四不孝也；好勇斗狠，以危父母，五不孝也。

B.

Giải nghĩa:

Mạnh Tử nói:  Cái mà thế tục gọi là bất hiếu có năm điều:  Biếng lười tứ chi, không chiếu cố nuôi dưỡng cha mẹ là tội bất hiếu thứ nhất.  Ham cờ bạc, thích uống rượu không chiếu cố nuôi dưỡng cha mẹ là tội bất hiếu thứ hai.  Ham của cải, chỉ nghĩ đến vợ con, không chiếu cố nuôi dưỡng cha mẹ là tội bất hiếu thứ ba.  Buông thả cho sự ham muốn của tai mắt làm cho cha mẹ bị giết (*) đó là tội bất hiếu thứ tư.  Thích to khỏe, đấu đấm đá làm nguy lây cha mẹ, đó là tội bất hiếu thứ năm.

C.

Diễn ca:

Năm điều bất hiếu trên đời,
Một là lười nhác, không nuôi sinh thành.
Hai là hưởng thụ một mình,
Bỏ bê cha mẹ mặc tình đói no.
Ba là nhiều vợ lắm kho,
Mặc cho cha mẹ ốm o, nghèo nàn.
Bốn là mặc ý ngang tàng,
Ðể cho cha mẹ liên can, tội đời.
Năm là cậy khỏe đánh người,
Ðể cha mẹ phải thăm nuôi, bồi thường.

D.

Chú thích:

Cha mẹ bị giết:  Ám chỉ hình phạt tru di tam tộc dành cho tội làm giặc.