I - Tuyển dịch thiên thứ 1:  KẾ THIỆN

1A.

Nguyên văn:

善有善报，恶有恶报。
若还不报，时辰未到。

B.

Dịch nghĩa:

Làm điều thiện sẽ có điều thiện đáp lại.  Làm điều ác sẽ gặp điều ác đáp lại.  Nếu còn thấy không đáp lại (là vì) giờ giấc chưa đến.

C.

Diễn ca:

Làm thiện gặp thiện,
Làm ác gặp ác.
Không gặp lúc nầy,
Thì gặp lúc khác.

2A.

Nguyên văn:

平生行善天加福，若是愚顽受祸殃。
善恶到头终有报，高飞远走也难藏。

B.

Dịch nghĩa:

Bình sinh làm điều thiện thì trời thêm phước cho - Nếu đúng là ngu bướng thì chịu tai ương.  Làm thiện làm ác cuối cùng đều nhận báo ứng (dù) cao bay xa chạy cũng khó nấp.

C.

Diễn ca:

Cả đời làm thiện, trời ban phước,
Nếu quen ngu bướng, hưởng điều xui.
Thiện ác cuối cùng đều báo ứng,
Cao bay xa chạy lối nào chui?

3A.

Nguyên văn:

行藏虚实自家知，祸福因由更问谁？
善恶到头终有报，只争来早与来迟。
闲中检点平生事，静里思量日所为。
常把一心行正道，自然天地不相亏。”

B.

Giải nghĩa:

Làm quan hay ở ẩn, cách nào chắc hay không chắc là tự mình biết.  Họa phước sẽ từ đấy ra, lại còn phải hỏi ai?  Thiện ác cuối cùng rồi có báo ứng, chỉ tranh nhau đến sớm với đến muộn thôi.  Trong lúc rảnh rang hãy kiểm điểm việc đã làm trong đời.  Lúc vắng lặng hãy nghĩ ngợi việc đã làm hằng ngày.  Thường đem tinh thần "nhất tâm" (*) đi theo đường chân chính.  Tự nhiên trời đất không làm sứt mẻ nhau đâu.

C.

Diễn ca:

Chọn đường chắc lép tự mình hay,
Họa phúc đấy ra chứ hỏi ai?
Thiện ác cuối cùng rồi báo ứng,
Chỉ là xảy đến sớm hay chầy.
Rảnh rang kiểm điểm việc làm cũ,
Yên tĩnh nhớ ra chuyện mọi ngày.
Thường giữ vẹn lòng theo nẻo chính,
Tự nhiên trời đất xử không sai.

D.

Chú thích:

Nhất tâm:  Ðưa cái Tâm theo một hướng duy nhất.  (Ðạo gia dạy phải giữ cái Tâm theo ba trạng thái:

1 - Hư.
2 - Nhất.
3 - Tĩnh, để đưa nó về với Ðạo.

4A.

Nguyên văn:

晋国语云：“从善如登，从恶如崩。”

B.

Giải nghĩa:

Ngạn ngữ nước Tấn nói:  (Làm) theo điều thiện (khó) như lên (chỗ cao).  (Làm) theo điều ác (dễ sa ngã) như ở chỗ sụp lở.

C.

Diễn ca:

Làm theo điều thiện nhọc nhằn,
Như ở chỗ bằng, leo ngược lên cao.
Làm theo điều ác dễ sao!
Như đứng chỗ lở, ngã nhào như chơi!

5A .

Nguyên văn:

太公曰：“善事须贪，恶事莫乐。见善如渴，闻恶如聋。为善最乐，道理最大。”

B.

Dịch nghĩa:

Thái Công (*) nói:  Phải tham làm việc thiện.  Ðừng vui khi làm việc ác.  Thấy việc thiện như khát (thấy nước) Nghe điều ác như bị điếc.  Làm điều thiện rất vui (đó là) đạo lý lớn nhất.

C.

Diễn ca:

Tham làm điều thiện là hay,
Thấy điều ác, chớ vui tay làm bừa.
Thấy thiện như khát thấy mưa,
Nghe ác giả điếc như chưa nghe gì.
Làm việc thiện, thích lạ kỳ!
Ðó là đạo lý khó bì nổi đâu!

D.

Chú thích:

Thái Công:  Cách gọi tôn kính tuyệt đối dành cho Khương Tử Nha.  Người ta cũng gọi Khương Thái Công (cụ họ Khương) Thái Công Vọng, Lã Vọng hay Lữ Vọng.

Tương truyền ông đợi thời bằng việc ngồi câu ở sông Vị Thủy mãi đến tuổi 72 mới được Vũ Vương mời làm quân sư, đánh vua Trụ tiêu diệt nhà Thương lập ra nhà Chu rồi cùng Chu Công tổ chức nền thịnh trị kéo dài 866 năm.

6A.

Nguyên văn:

司马温公曰：“积金以遗子孙，子孙未必能守；积书以遗子孙，子孙未必能读；不如积阴德于冥冥之中，以为子孙长久之计。”

B.

Giải nghĩa:

Tư Mã Ôn Công (*) nói:  Tích lũy vàng để lại cho con cháu, con cháu chưa chắc giữ nổi, tích lũy sách để lại cho con cháu, con cháu chưa chắc đọc được, không bằng tích lũy âm đức trong mờ mờ để làm kế lâu dài cho con cháu.

C.

Diễn ca:

Dành vàng để lại đời sau,
Chắc gì con cháu cùng nhau giữ vàng.
Dành sách hay, dạy khôn ngoan,
Chắc gì con cháu giỏi giang?  đọc nhiều?
Âm đức (**) quý biết bao nhiêu!
Ðể lại cho nhiều, con cháu hưởng lâu...

D.

Chú thích:

Tư Mã Ôn Công:  Tư Mã Quang, được phong Ôn Quốc Công, nhà chính trị và giáo dục lỗi lạc, đỗ tiến sĩ, làm đến Tể tướng, sách Tư trị thống giám của ông rất nổi tiếng.

Âm đức:  Thứ ơn đức không nổi bật (xóa nợ, cứu nạn, vv...)

A7.

Nguyên văn:

心好命又好，发达荣华早。
心好命不好，一生也温饱。
命好心不好，前程恐难保。
心命都不好，穷苦直到老。

B.

Giải nghĩa:

Tâm tốt mệnh lại tốt.  Phát đạt vinh hoa sớm.  Tâm tốt mệnh không tốt.  Một đời cũng ấm no.  Mệnh tốt tâm không tốt.  Ðường phía trước e khó giữ.  Tâm, mệnh đều không tốt.  Cùng khổ thẳng tới già.

C.

Diễn ca:

Tâm tốt, số mệnh tốt,
Sớm phát đạt vinh hoa.
Tâm tốt, số mệnh xấu,
Cũng sống được qua loa.
Số mệnh tốt, tâm xấu,
Ðường đời khó tiến xa.
Tâm xấu, số mệnh xấu,
Nghèo khổ bé đến già.

8A.

Nguyên văn:

景行录云：“以忠孝遗子孙者昌，以智术遗子孙者亡。以谦接物者强，以善自卫者良。”

B.

Giải nghĩa:

Sách Cảnh Hạnh chép:  Kẻ để lòng trung hiếu lại cho con cháu là để lại cho chúng sự phát đạt.  Kẻ để ngón trí xảo lại cho con cháu là để lại cho chúng mầm suy vong.  Kẻ đem lòng khiêm nhường giao tiếp mọi việc thì mạnh.  Kẻ dùng điều thiện để tự vệ thì tốt lành.

C.

Diễn ca:

Dạy con trung hiếu, con vẻ vang,
Dạy con trí xảo, con dở dang.
Cư xử khiêm nhường là sức mạnh,
Giữ lòng lương thiện, đỡ nguy nan.

9A.

Nguyên văn:

恩义广施，人生何处不相逢？仇冤莫结，路逢险处难回避。

B.

Giải nghĩa:

Rộng ban ơn nghĩa, đến đâu lại chẳng gặp người (tử tế).  Chớ kết oan gia, gặp họ chỗ đường hẻm khó lùi tránh.

C.

Diễn ca:

Rộng gieo ơn nghĩa khắp nơi,
Ði đâu cũng gặp được người mến ta.
Oán thù nếu đã gây ra,
Vô vàn nguy hiểm rình ta đường đời.

10A.

Nguyên văn:

庄子云：“于我善者，我亦善之。于我恶者，我亦善之。我既于人无恶，人能于我有恶哉！”

B.

Giải nghĩa:

Trang Tử nói:  Kẻ làm điều thiện cho ta, ta cũng làm điều thiện cho họ.  Ta đã không ác, người có thể làm điều ác cho ta sao?

C.

Diễn ca:

Kẻ làm điều thiện cho ta,
Ta đáp bằng thiện, thế là đối lưu.
Kẻ gây điều ác hại ta,
Ta đáp bằng thiện, ấy là ta khôn.
Ta không gây ác trả đòn,
Lẽ nào kẻ ác vẫn còn hại thêm?

11A.

Nguyên văn:

东 嶽圣帝垂训：“天地无私，神明暗察。不为享祭而降福，不为失礼而降祸。凡人有势不可倚尽，有福不可享尽，贫困不可欺尽。此三者乃天地循环，周而复始。故一 日行善，福虽未至，祸自远矣。一日行恶，祸虽未至，福自远矣。行善之人，如春园之草，不见其长日有所增。行恶之人，如磨刀之石，不见其损日有所亏。损人益己，切宜戒之！一毫之善，与人方便。一毫之恶，劝人莫作。衣食随缘，自然快乐。算甚么命？问甚么卜？欺人是祸，饶人是福。天网恢恢,报应甚速。仅听吾言，神钦鬼伏。”

B.

Giải nghĩa:

Thánh đế của Ðông Nhạc (*) rũ ban lời dạy rằng:  Trời đất không vì tình riêng, thần minh luôn xét, không vì tế lễ thịnh soạn mà gieo phước, không vì thất lễ mà gieo họa.

Người ta ở đời có thế không nên ỷ hết, có phước không nên hưởng hết, thấy kẻ bần cùng không nên khinh khi hết.  Ba thứ ấy tuần hoàn trong trời đất giáp vòng rồi trở lại lúc đầu.  Thế cho nên một ngày làm điều thiện, phước tuy chưa đến mà họa tự lánh xa, một ngày làm điều ác, họa tuy chưa đến mà phước tự lánh xa.

Người làm điều thiện như cỏ vườn xuân, không thấy sự lớn của nó nhưng mỗi ngày có lớn thêm.  Người làm điều ác như viên đá mài dao, không thấy sự hao mòn của nó nhưng mỗi ngày có khuyết bớt.

Làm tổn hại người để thêm ích lợi cho mình nhất định phải nên e dè.  Một mảy thiện cũng phải dành thuận lợi cho người, một mảy ác cũng phải khuyên người đừng làm.  Ăn mặc tùy cơ may thì tự nhiên được vui sướng, tính toán số mạng làm chi?  Coi bói làm chi?  Khinh khi người ta là chuốc họa, tha thứ người ta là tạo phước.  Lưới trời lồng lộng, báo ứng rất nhanh.  Cẩn thận nghe lời ta thì thần kính quỷ phục.

C.

Diễn ca:

Trời đất nào có vị tình?
Luôn luôn xét nét, thần linh nào lười?
Lễ to đừng tưởng thần cười,
Lễ nhỏ thần chẳng giận người bỏ bê.
Ở đời, đắc thế phải dè,
Gặp phước thì cũng chớ hề hưởng tham.
Chớ rẻ rúng kẻ nghèo nàn,
Bởi ba điều ấy thế gian xoay vần.
Tự nhiên ai cũng có lần,
Sau cuộc xoay vần, vòng lại đầu tiên.
Một ngày ý thiện dấy lên,
Phước tuy chưa đến, họa liền lánh xa.
Một ngày điều ác gây ra,
Họa tuy chưa đến, phước đà lui chân.
Làm thiện như cỏ vườn xuân,
Phước lớn dần dần, chẳng thể nhận ngay.
Làm ác như khối đá mài,
Phước hao mòn mãi lâu ngày khuyết to.
Phải nên cân nhắc, đắn đo,
Chớ hại người để lợi cho phần mình.
Hãy nên suy xét cho tinh,
Nhận ai chút thiện, tận tình đền ơn.
Thấy ai hành động mất khôn,
Nhúng tay gây ác, ta dồn sức ngăn.
Ở đời, cái mặc cái ăn,
Ðược chăng hay chớ, lăng xăng nhọc người.
Xem số, coi bói khắp nơi,
Ham chuyện đổi đời, nghĩ thật tham lam.
Khinh khi người, họa đến thân,
Tha thứ người, mới hưởng phần phước may.
Lưới trời lồng lộng bủa vây,
Mọi đều báo ứng thấy ngay tức thì.
Khuyên ai cẩn thận nhớ ghi,
Quỷ thần cũng phục, nói chi loài người!

D.

Chú thích:

Thánh đế núi Ðông Nhạc:  Vị thần chí tôn cai quản núi Thái Sơn.

Giáo Sư Ngô Văn Lại